एका दिवसात २४९६.८९ अंकांची ऐतिहासिक घसरण आणि गुंतवणूकदारांच्या मालमत्तेची झालेली प्रचंड धूळधाण. काल मुंबई शेअर बाजाराने जून २०२४ नंतरचा सर्वात मोठा धक्का अनुभवला. सेन्सेक्स ३.२६ टक्क्यांनी खाली येत ७४,२०७.२४ वर स्थिरावला. ही केवळ आकड्यांची घसरण नसून जागतिक अर्थकारणाने भारतीय बाजारपेठेला दिलेला एक मोठा इशारा आहे.
या भीषण पडझडीमागे सर्वात मोठे आणि तात्कालिक कारण ठरले ते म्हणजे कच्च्या तेलाचे उसळलेले भाव. ब्रेंट क्रूडचे दर प्रति बॅरल १११ डॉलर्सवर पोहोचले आहेत. भारत आपली तेलाची बहुतांश गरज आयातीतून भागवतो, हे सर्वश्रुत आहे. त्यामुळे तेलाच्या किमतीत झालेली ही वाढ भारतीय अर्थव्यवस्थेसाठी महागाईचे संकट घेऊन येणारी ठरते.
दुसरीकडे, अमेरिकन फेडरल रिझर्व्हने घेतलेली आक्रमक भूमिका भारतीय बाजाराला रुचलेली नाही. वाढत्या ऊर्जा किमतींमुळे अमेरिकेत व्याजदरात कपात होण्याची शक्यता सध्यातरी मावळली आहे. या 'हॉकिश' भूमिकेमुळे जागतिक गुंतवणूकदारांमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले. परिणामी, परदेशी संस्थागत गुंतवणूकदारांनी (FII) भारतातून आपला पैसा काढून घेण्याचा सपाटा लावला आहे.
आकडेवारी सांगते की, बाजारातील भीती मोजणारा 'इंडिया विक्स' (India VIX) काल २४ टक्क्यांनी वाढून २३.१३ वर पोहोचला. जेव्हा हा निर्देशांक इतक्या वेगाने वाढतो, तेव्हा बाजारात मोठी अस्थिरता निर्माण होते. गुंतवणूकदारांमध्ये घबराट पसरली की विक्रीचा दबाव वाढतो आणि नेमके हेच काल पाहायला मिळाले.
थेट सांगायचं तर, केवळ भारतच नाही, तर संपूर्ण आशियाई बाजारपेठ काल रक्ताळलेली दिसत होती. जपानचा निक्केई, दक्षिण कोरियाचा कोस्पी आणि हाँगकाँगचा हँग सेंग निर्देशांकही मोठ्या फरकाने कोसळले. अमेरिकन बाजारात बुधवारी झालेल्या घसरणीचे पडसाद गुरुवारी आशियाई बाजारात उमटले.
मध्यंतरी तीन दिवस बाजारात तेजीचे वातावरण होते. मात्र जागतिक स्तरावरील नकारात्मक संकेतांमुळे ही तेजी एका झटक्यात हवेत विरली. सामान्य गुंतवणूकदारांसाठी ही वेळ अत्यंत संयम राखण्याची आहे. बाजारातील चढ-उतार हे नवीन नसले तरी कालची पडझड ही अनेकांसाठी अनपेक्षित होती.
वस्तुस्थिती अशी आहे की, जागतिक राजकारण आणि अर्थव्यवस्था आता पूर्णपणे एकमेकांवर अवलंबून आहेत. रशिया-युक्रेन किंवा मध्य पूर्वेतील तणावामुळे तेलाचे राजकारण तापले की त्याचा थेट फटका आपल्या खिशाला बसतो. कालचा शेअर बाजार हे त्याचेच एक जिवंत आणि तितकेच दाहक उदाहरण आहे.
उद्या बाजार सावरणार की आणखी खाली जाणार, याचे अचूक भाकीत आज कोणीही करू शकत नाही. मात्र कच्च्या तेलाचे वाढते दर ही सध्याची सर्वात मोठी डोकेदुखी ठरणार आहे. अशा परिस्थितीत घाईने गुंतवणूक करणे किंवा घाबरून सर्व शेअर्स विकणे हे दोन्ही निर्णय महागात पडू शकतात.
बाजारातील ही पडझड आपल्याला पुन्हा एकदा आठवण करून देते की, अनिश्चितता हाच या क्षेत्राचा स्थायीभाव आहे. ज्याप्रमाणे जून २०२४ मध्ये बाजाराने मोठा धक्का पचवला होता, तसाच हा काळही निघून जाईल. मात्र त्यासाठी गुंतवणूकदारांना अभ्यासू वृत्ती आणि संयम या दोनच गोष्टींची खरी साथ लाभणार आहे.
जागतिक घडामोडींचा हा वेग पाहता, भारतीय बाजार या धक्क्यातून सावरण्यासाठी किती काळ घेईल हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.
