कॅनडाचे प्रतिनिधी नुकतेच भारत दौऱ्यावर येऊन गेले. या दौऱ्यात अनेक क्षेत्रांत सहकार्य करण्यावर चर्चा झाली. पण सर्वात जास्त लक्ष वेधून घेतलं ते युरेनियम पुरवठ्याच्या कराराने. सध्या जागतिक पातळीवर या कराराची मोठी चर्चा सुरू आहे.दिल्लीच्या हैदराबाद हाऊसमध्ये कराराच्या कागदावर स्वाक्षरी झाली आणि कॅनडाच्या प्रतिनिधींनी हस्तांदोलन केलं. हा केवळ व्यापार नव्हता, तर सात दशकांच्या जुन्या नात्यावर उमटलेली नवी मोहोर होती. या एका स्वाक्षरीने भारताच्या अणुऊर्जा प्रकल्पांना पुढील अनेक वर्षांसाठी लागणाऱ्या इंधनाची खात्री दिली आहे.
वस्तुस्थिती अशी आहे की, भारत आणि कॅनडाची ही 'युरेनियम दोस्ती' आजची नाही. या मैत्रीची मुळं पन्नाशीच्या दशकात खोलवर रुजलेली आहेत. १९५० च्या दशकात जेव्हा भारत अणूविज्ञानात बाळसं धरत होता, तेव्हा कॅनडा मदतीला धावून आला होता.
मुंबईतील तुर्भे येथे 'सायरस' (CIRUS) अणूभट्टी उभी करण्यासाठी अणूइंधन देणारा कॅनडा हा पहिला देश होता. डॉ. होमी भाभा यांच्या दूरदृष्टीला कॅनडाने त्यावेळी खंबीर साथ दिली होती. त्या काळात अणू तंत्रज्ञान मिळवणं आजच्यासारखं सोपं नव्हतं.
अर्थात, या मैत्रीच्या प्रवासात काही अडथळेही आले. १९७४ च्या पोखरण चाचणीनंतर कॅनडाने भारतावर नाराजी व्यक्त केली होती. त्यानंतर काही काळ दोन्ही देशांमधील अणु सहकार्य थंडावलं होतं. पण गेल्या काही वर्षांत परिस्थिती पूर्णपणे बदलली आहे.
कॅनडाचा भारतावरचा विश्वास आता कमालीचा वाढला आहे. आपण दिलेलं युरेनियम भारत केवळ वीज निर्मितीसाठीच वापरेल,याची कॅनडाला आता पूर्ण खात्री आहे. हा केवळ व्यापाराचा मुद्दा नसून आंतरराष्ट्रीय राजकारणातील विश्वासाचा मोठा विजय आहे.
आकडेवारी सांगते की, भारताला २०७० पर्यंत कार्बन उत्सर्जन शून्यावर आणायचं आहे. हे उद्दिष्ट गाठण्यासाठी कोळशावरचं अवलंबित्व कमी करून अणूऊर्जेकडे वळणं गरजेचं आहे. अशा वेळी कॅनडाकडून मिळणारा युरेनियमचा पुरवठा भारतासाठी 'गेम चेंजर' ठरणार आहे.
यामागचं कारण असं की, कॅनडाकडे जगातील उच्च दर्जाच्या युरेनियमचे साठे आहेत. भारताच्या वाढत्या ऊर्जेच्या गरजा पाहता हा पुरवठा अत्यंत मोलाचा आहे. आज भारत जगातील तिसरी मोठी अर्थव्यवस्था बनण्याच्या मार्गावर असताना, ऊर्जेची सुरक्षितता ही सर्वात मोठी गरज आहे.
सूत्रांनुसार, या नव्या करारामुळे भारतातील अनेक अणूऊर्जा प्रकल्पांना गती मिळणार आहे. विशेषतः जैतापूर आणि इतर प्रस्तावित प्रकल्पांसाठी इंधनाची चिंता आता मिटली आहे. कॅनडाने दाखवलेला हा विश्वास भारताच्या जबाबदार अणू धोरणाचं फलित आहे.
जुन्या मित्राने पुन्हा एकदा हात दिला आहे. हे नातं केवळ युरेनियमच्या व्यवहारापुरतं मर्यादित नाही. तर ते दोन लोकशाही देशांमधील वाढत्या सहकार्याचं प्रतीक आहे.
एकेकाळी ज्या तंत्रज्ञानासाठी भारताला संघर्ष करावा लागला, आज तेच जग भारताच्या अटींवर सहकार्य करायला तयार आहे. जगाची भारताकडे बघण्याची दृष्टी बदलते हेच याबदलत्या समीकरणांकडे बघताना लक्षात येते.
