२७७ अयशस्वी प्रयत्नांनंतर केवळ एका पेशीतून हुबेहूब सजीव निर्माण करण्याचा चमत्कार विज्ञानाने करून दाखवला. २२ फेब्रुवारी १९९७ रोजी जगाला पहिल्यांदा 'डॉली' या मेंढीची ओळख करून देण्यात आली. ही केवळ एक मेंढी नव्हती, तर निसर्गाच्या नियमांना विज्ञानाने दिलेले सर्वात मोठे आव्हान होते.
स्कॉटलंडमधील रोझलीन इन्स्टिट्यूटमध्ये हा ऐतिहासिक प्रयोग पार पडला. डॉ. इयान विल्मुट आणि त्यांच्या टीमने एका ६ वर्षांच्या प्रौढ मेंढीच्या पेशीपासून डॉलीला जन्म दिला. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, कोणत्याही नर मेंढीच्या मदतीशिवाय डॉलीची निर्मिती प्रयोगशाळेत झाली होती.
वस्तुस्थिती अशी आहे की, या प्रयोगापूर्वी सजीवाचे क्लोनिंग करणे अशक्य मानले जात होते. डॉलीच्या जन्माने जीवशास्त्रातील सर्व जुन्या व्याख्या मोडीत निघाल्या. एका साध्या पेशीमध्ये संपूर्ण सजीव निर्माण करण्याची क्षमता असते, हे या प्रयोगाने जगाला दाखवून दिले.
या यशामुळे जगभरात मोठी खळबळ उडाली होती. वैद्यकीय क्षेत्रात स्टेम सेल रिसर्च आणि अवयव प्रत्यारोपणाच्या नव्या शक्यता निर्माण झाल्या. मात्र, त्याच वेळी मानवी क्लोनिंगच्या नैतिकतेवरही मोठे वादंग निर्माण झाले. तंत्रज्ञान वरदान असले तरी त्याचे धोकेही तितकेच गंभीर असतात, याची जाणीव तेव्हाच झाली होती.
डॉलीने तिच्या आयुष्यात सहा पिल्लांना जन्म दिला. ती सामान्य मेंढीसारखीच जीवन जगली. मात्र, फुफ्फुसाच्या आजारामुळे २००३ मध्ये तिचा मृत्यू झाला. आजही एडिनबर्गच्या रॉयल संग्रहालयात डॉलीचे अवशेष जतन करून ठेवण्यात आले आहेत.
थेट सांगायचं तर, डॉली हा विज्ञानाचा असा टप्पा होता जिथून परतीचे रस्ते बंद झाले. आज आपण जे जेनेटिक इंजिनिअरिंग आणि प्रगत औषधशास्त्र पाहतो, त्याचा पाया याच प्रयोगाने रचला होता. मानवाने निसर्गाच्या सर्जनशीलतेवर मिळवलेला हा सर्वात मोठा तांत्रिक विजय होता.
विज्ञानाची ही झेप भविष्यातील हजारो असाध्य रोगांवर उपचार शोधण्यासाठी नवा मार्गदर्शक मार्ग आहे.
